Kanlı Ocak...

Aralık 1989’da AHC Azerbaycan’da fiilen iktidarı ele geçirmiştir. Ülkedeki fabrikalarda uzun süreli grevlerin yaşanması ve ulaşım sisteminin durma noktasına gelmesi Sovyetler Birliği’nin yalnız Azerbaycan’da değil, bütün Güney Kafkasya’da ekonomik ve siyasi kontrolünü zayıflatmaya başlamıştır. 2 Aralık’ta da AHC Sovyetler Birliği’nden ayrılacaklarını ve bağımsız Azerbaycan için mücadeleyi başlattıklarını açıklamıştır.

AHC ile birlikte Azerbaycan’da komünist yönetime karşı örgütlü mücadelenin başlaması, Azerbaycan Komünist Partisi Lideri Abdurahman Vezirov’a karşı parti içindeki muhalefetin Moskova yönetimini kışkırtması, Dağlık Karabağ olayları ve Azerbaycan’dan çıkartılan Ermeniler yüzünden ülkede siyasi gerilimin artması ile birlikte 15 Ocak 1990’da Moskova yönetimi Dağlık Karabağ ve bazı bölgelerde sıkı yönetim uygulamaya karar vermiştir. 19 Ocak’ta da Bakü’de sıkı yönetim ilan edilmiştir. Bu sıkı yönetimden hemen sonra halkın bu karara uymaması, Bakü’de Ermenilere zulüm yapıldığı iddialarının ortaya atılması, AHC’nin iktidarı ele geçirmesi ve Sovyetler Birliği-İran sınırının açılması gerekçe gösterilerek 20 Ocak’ta Sovyet ordusu Bakü’ye girmiştir. Azerbaycan’da iktidarı tekrar ele geçirmek isteyen Sovyet Ordusu’na direniş sonucunda resmî açıklamalara göre 143 kişi ölmüş, 750 kişi yaralanmış, 400 kişi gözaltına alınmıştır.

20 Ocak 1990’da meydana gelen çatışmalar, Azerbaycan bağımsızlık mücadelesinin sindirilmesini sağlayamamış, aksine milliyetçilik hareketlerini güçlendirmiştir. 22-24 Ocak tarihleri arasında şehitler için yas tutulmuş ve 22 Ocak’ta Şehitler Hıyabanı’na defnedilmiştir. AHC’nin ülke çapında giderek güçlenmesi ile birlikte Azerbaycan’da Sovyet dönemine ait isimler, heykeller, armalar vb. izler kaldırılmaya başlanmış, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin kuruluş tarihi olan 28 Mayıs 1918 tarihinin Azerbaycan Devlet Günü olarak kutlanmasına karar verilmiştir. 19 Ağustos 1991’de Moskova’da Gorbaçov’a karşı yapılan darbe girişimine de ilk tepki gösteren örgütlerden biri AHC olmuştur. Moskova’daki başarısız darbe girişimi diğer Sovyet cumhuriyetlerinde olduğu gibi Azerbaycan’ın da bağımsızlık sürecini hızlandırmıştır. Nitekim, 18 Ekim 1991’de Azerbaycan Devletinin Bağımsızlığına İlişkin Anayasa Aktı kabul edilmiş ve 29 Aralık’ta referanduma gidilerek Azerbaycan Yüksek Sovyeti’nin 18 Ekim 1991 tarihli bağımsızlık kararı onaylanmıştır.

17. yıldönümü anılan 20 Ocak 1990 olayları, Moskova’nın Azerbaycan’da kontrolü sağlama girişimlerinin sonuncusu ve Sovyet tanklarının 1956'da Budapeşte'ye, 1964'te Prag'a girmesinden sonra girdiği son başkent olmuştur. Azerbaycan’ın bağımsızlık mücadelesinin son kilometre taşı olan 20 Ocak, millî kimliğin yeniden ortaya çıkmasına da katkıda bulunmuştur.

Haberin Kaynağı:Azerbaycan'da 20 Ocak Katliamı